0
0
MANILA, Philippines – Ang food and water-borne diseases ay maaaring makuha mula sa pagkain o tubig na kontaminado ng bacteria, virus, parasites, o mapanganib na kemikal. Maaari itong magdulot ng diarrhea, pagsusuka, pananakit ng tiyan, at iba pang problema sa kalusugan.
Isa sa pinakamahalagang komplikasyon na dapat bantayan ay dehydration. Kapag madalas ang diarrhea o pagsusuka, mabilis na nawawalan ng tubig at electrolytes ang katawan.
Ayon sa World Health Organization (WHO), mahigit 200 sakit ang maaaring maiugnay sa pagkain na kontaminado ng bacteria, virus, parasites, o chemical substances.
Ano ang Food and Water-borne Diseases?
Ang food and water-borne diseases ay mga sakit na maaaring kumalat sa pamamagitan ng kontaminadong pagkain at tubig.
Maaaring mangyari ang contamination habang ginagawa, iniimbak, dinadala, o inihahanda ang pagkain. Maaari ring maging sanhi ang maruming tubig at hindi wastong food handling.
Kabilang sa mga organismong maaaring magdulot ng sakit ang ilang uri ng Salmonella, E. coli, norovirus, at iba pang pathogens.
Gayunpaman, magkakaiba ang sintomas depende sa sanhi at kondisyon ng pasyente.
Mga Sintomas na Dapat Bantayan
Karaniwang nakaaapekto sa digestive system ang maraming foodborne illnesses. Dahil dito, maaaring makaranas ang pasyente ng diarrhea, pagsusuka, pagduduwal, at pananakit ng tiyan.
Maaari ring magkaroon ng lagnat, panghihina, at pagkawala ng gana sa pagkain.
Bagama’t maraming kaso ang gumagaling, may ilang foodborne diseases na maaaring magkaroon ng seryosong komplikasyon. Ayon sa WHO, maaari itong humantong sa problema sa kidney at liver, neurological disorders, at iba pang malubhang kondisyon.
Dehydration, Isang Panganib na Hindi Dapat Balewalain
Ang dehydration ay nangyayari kapag mas maraming fluid ang nawawala sa katawan kaysa sa napapalitan.
Mahalaga itong bantayan kapag may diarrhea at pagsusuka. Habang nagpapatuloy ang mga sintomas, nawawalan ang katawan hindi lamang ng tubig kundi pati ng mahahalagang electrolytes.
Maaaring makaranas ang isang dehydrated na tao ng matinding uhaw, tuyong bibig, panghihina, pagkahilo, at mas kaunting pag-ihi.
Sa malubhang kondisyon, maaaring kailanganin ang agarang medical treatment.
Mga Bata, Mas Kailangang Bantayan
Ang foodborne diseases ay maaaring makaapekto sa kahit sino. Gayunpaman, mas kailangang bantayan ang maliliit na bata at iba pang vulnerable groups.
Sa global estimates ng WHO para sa 2010, humigit-kumulang 600 milyong kaso ng foodborne illness at 420,000 pagkamatay ang naiugnay sa unsafe food. Malaki rin ang burden nito sa mga batang wala pang limang taong gulang.
Dahil mas maliit ang kanilang katawan, maaaring mas mabilis maging seryoso ang fluid loss sa mga bata.
Kaya naman, hindi dapat balewalain ang tuloy-tuloy na diarrhea at pagsusuka.
Paano Maiiwasan ang Food and Water-borne Diseases?
Mahalaga ang kalinisan sa paghahanda at pag-iimbak ng pagkain.
Una, ugaliing maghugas ng kamay bago maghanda at kumain. Dapat ding panatilihing malinis ang mga kagamitan at lugar kung saan naghahanda ng pagkain.
Bukod dito, paghiwalayin ang hilaw at lutong pagkain upang mabawasan ang cross-contamination. Lutuing mabuti ang pagkain at itago ito sa ligtas na temperatura.
Mahalaga rin ang paggamit ng malinis at ligtas na tubig, lalo na sa pag-inom at paghahanda ng pagkain.
Ang tamang food safety practices ay mahalagang bahagi ng pag-iwas sa foodborne diseases.
Ano ang Dapat Gawin Kapag May Diarrhea o Pagsusuka?
Mahalagang mapalitan ang nawawalang fluid sa katawan.
Kung nakakainom pa nang maayos ang pasyente, mahalagang panatilihin ang hydration. Maaaring magrekomenda ang health professional ng oral rehydration solution depende sa kondisyon.
Gayunpaman, kailangang masusing bantayan ang sintomas.
Huwag basta uminom ng antibiotics o ibang gamot nang walang payo ng doktor. Magkakaiba ang sanhi ng diarrhea at pagsusuka, kaya maaaring magkakaiba rin ang kinakailangang paggamot.
Kailan Dapat Magpatingin Agad?
Humingi ng medical assistance kung hindi makainom o mapanatili ng pasyente ang fluids dahil sa tuloy-tuloy na pagsusuka.
Dapat ding bantayan ang matinding panghihina, kakaunti o halos walang pag-ihi, pagbabago sa alertness, o iba pang senyales ng severe dehydration.
Mahalaga rin ang agarang konsultasyon kung may dugo sa dumi, matinding pananakit ng tiyan, mataas o tuloy-tuloy na lagnat, o lumalalang kondisyon.
Para sa mga sanggol, maliliit na bata, matatanda, buntis, at mga taong may ibang medical condition, mas mahalagang humingi ng propesyonal na payo nang maaga.
Ang food and water-borne diseases at dehydration ay maaaring maiwasan sa pamamagitan ng ligtas na pagkain, malinis na tubig, wastong hygiene, at maagap na pagtugon sa mga sintomas.
